جزوه · فصل ششم · جلسه ۶۳ · پیاده‌سازی Accessibility ← بازگشت به فهرست
📘 فصل ششم · جلسه ۶۳ پیاده‌سازی Accessibility
📅 تاریخ: شنبه، ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ 👤 مدرس: محمد عابدینی 🐚 Zsh · 🐧 Debian (کالی) · 📦 Red Hat
♿ قبل از شروع، یه مثال ساده:

فرض کن یه ساختمان بزرگ داری. برای اینکه همه افراد (از جمله افراد با نیازهای خاص) بتوانند از آن استفاده کنند، باید رمپ، آسانسور، تابلوهای بریل و ... نصب کنی. توی لینوکس هم Accessibility یعنی همین! مجموعه ابزارهایی که به کاربران با محدودیت‌های بینایی، شنوایی یا حرکتی کمک می‌کند تا بتوانند از سیستم استفاده کنند.

▍ Accessibility چیست و چرا مهم است؟

Accessibility (دسترس‌پذیری) به مجموعه‌ای از ابزارها و تنظیمات گفته می‌شود که استفاده از سیستم را برای همه افراد (از جمله افراد با نیازهای خاص) امکان‌پذیر می‌کند. این ابزارها شامل موارد زیر هستند:

🔑 چرا این بخش در LPIC مهم است؟

در آزمون LPIC، از شما انتظار می‌رود که با ابزارهای Accessibility در لینوکس آشنا باشید و بتوانید آنها را برای کاربران مختلف پیکربندی کنید. این بخش نشان‌دهنده تعهد به اصول فراگیر (Inclusivity) در سیستم‌های لینوکسی است.

این مبحث در آزمون LPIC سطح ۱ (قسمت ۱۰۶) و همچنین در آزمون‌های RHCSA مطرح می‌شود.

▍ ابزارهای اصلی Accessibility در لینوکس

• Orca (صفحه‌خوان)

Orca یک صفحه‌خوان (Screen Reader) قدرتمند برای محیط گرافیکی GNOME است که به افراد نابینا یا کم‌بینا کمک می‌کند تا محتوای صفحه را بشنوند.

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ orca

توضیح: اجرای Orca با تنظیمات پیش‌فرض.

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ orca --setup

توضیح: باز کردن پنجره تنظیمات Orca برای شخصی‌سازی.

orca صفحه‌خوان پیش‌فرض در محیط GNOME است.

• صفحه کلید مجازی (Onboard / Florence)

برای افرادی که نمی‌توانند از صفحه کلید فیزیکی استفاده کنند، صفحه کلید مجازی روی صفحه نمایش داده می‌شود.

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ onboard

توضیح: اجرای صفحه کلید مجازی Onboard.

• بزرگنمایی (Magnifier)

ابزارهای بزرگنمایی مانند Zoom در GNOME یا Compiz به کاربران کم‌بینا کمک می‌کنند تا بخش‌هایی از صفحه را بزرگ‌تر ببینند.

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ gnome-control-center accessibility

توضیح: باز کردن بخش Accessibility در تنظیمات GNOME.

• تنظیمات کنتراست بالا (High Contrast)

تم‌های با کنتراست بالا به افراد با مشکلات بینایی کمک می‌کند تا متن و آیکون‌ها را بهتر ببینند.

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ gsettings set org.gnome.desktop.interface gtk-theme 'HighContrast'

توضیح: تغییر تم GNOME به حالت کنتراست بالا.

برای تغییر تم در GNOME از gsettings و در KDE از systemsettings استفاده می‌شود.

▍ فعال‌سازی Accessibility در محیط‌های مختلف

• در GNOME

🔹 مرحله ۱: باز کردن تنظیمات

به Settings → Accessibility بروید.

یا از دستور زیر استفاده کنید:

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ gnome-control-center accessibility

🔹 مرحله ۲: فعال‌سازی ابزارهای مورد نیاز

  • Screen Reader: Orca را فعال کنید.
  • Magnifier: بزرگنمایی را روشن کنید.
  • On-Screen Keyboard: صفحه کلید مجازی را فعال کنید.
  • High Contrast: تم کنتراست بالا را انتخاب کنید.

• در KDE

🔹 مرحله ۱: باز کردن تنظیمات

به System Settings → Accessibility بروید.

یا از دستور زیر استفاده کنید:

┌──(ya3in㉿kali)-[~] └─$ systemsettings

🔹 مرحله ۲: فعال‌سازی ابزارها

  • Screen Reader: در KDE معمولاً از Orca یا Speech-dispatcher استفاده می‌شود.
  • Magnifier: در KDE از kmag استفاده می‌شود.
  • On-Screen Keyboard: در KDE از kvkbd استفاده می‌شود.
در KDE، ابزارهای Accessibility شامل kmag (بزرگنمایی)، kvkbd (صفحه کلید مجازی) و kmouth (گفتار) هستند.

▍ ابزارهای خط فرمان برای Accessibility

دستور توضیح
orca صفحه‌خوان (Screen Reader)
orca --setup تنظیمات Orca
onboard صفحه کلید مجازی Onboard
gsettings مدیریت تنظیمات GNOME (برای کنتراست بالا و ...)
gnome-control-center accessibility باز کردن تنظیمات Accessibility در GNOME
systemsettings باز کردن تنظیمات سیستم در KDE
✅ جمع‌بندی نهایی برای امتحان:
  • Orca صفحه‌خوان پیش‌فرض در GNOME است.
  • Onboard صفحه کلید مجازی محبوب در GNOME است.
  • gsettings برای تغییر تنظیمات GNOME از خط فرمان استفاده می‌شود.
  • High Contrast با تم HighContrast در GNOME فعال می‌شود.
  • KDE از ابزارهای kmag، kvkbd و kmouth استفاده می‌کند.
  • هدف از Accessibility، استفاده آسان از سیستم برای همه کاربران است.
سوال احتمالی: «برای فعال‌سازی صفحه‌خوان در GNOME از کدام دستور استفاده می‌شود؟» پاسخ: orca